AQTİ mütəxəssisləri tərəfindən bitki sağlamlığı sahəsində tədbirlər davam etdirilir
23 Avqust 2022 12:13
Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun (AQTİ) mütəxəssisləri tərəfindən tərəvəz yarpaq lağımlayıcısının (Latş - Liriomyza sativae) yayılmasına nəzarət və ona qarşı effektiv mübarizə tədbirləri aparmaq məqsədilə ekspres risk təhlili həyata keçirilib.
Tərəvəz yarpaq lağımlayıcısı - ilk dəfə Argentinada yonca bitkisinin yarpağında aşkar edilib. Daha sonra bu zərərvericiyə Şimali, Mərkəzi və Cənubi Amerika, Afrika, Sakit okean və Karib adalarında, eləcə də bir necə Asiya ölkəsində rast gəlinib. Türkiyədə zərərvericinin yayılma arialı Ege və Cənub-Şərqi Anadolu bölgələri ilə məhdudlaşır. Azərbaycanda isə tərəvəz yarpaq lağımlayıcısının aşkar edilməsi ilə bağlı indiyə kimi rəsmi məlumat qeydə alınmayıb.
Tərəvəz yarpaq lağımlayıcısı - çiçəkli və tərəvəz bitkilərinin üzərində rast gəlinən, karantin tətbiq edilən polifaq zərərvericidir. Zərərvericinin sahib bitkilərinə, əsasən, pomidor, kartof və qabaq aid edilir. Bundan başqa kərəviz, bibər, sarımsaq, soğan, kələm, çətənə, kahı, kətan, turp, qovun, xiyar, yonca, lobya, noxud, gənəgərçək, badımcan, ispanaq, soya, pambıq, çuğundur və digər bitkilərdə də bu zərəvericiyə rast gəlinir.
Tərəvəz yarpaq lağımlayıcısı soyuq ərazilərdə tez məhv olur, isti iqlim şəraitində isə il boyu çox nəsil verə bilir. Yetkin dişi fərd orta hesabla 200-300 ədəd yumurta qoyur. Yarpağın alt səthinə qoyulan yumurtalar 9-12°C-də inkişaf edir və temperaturdan asılı olaraq 2-8 gün ərzində onlardan sürfə çıxır. Sürfələr yumurtadan çıxdıqdan sonra yarpağın mezofili ilə qidalanmağa başlayır və bu zaman yarpaqda girintili-çıxıntılı lağımlar açır. Bu proses sürfənin üçüncü inkişaf mərhələsinə qədər davam edir. Dördüncü mərhələdə isə pup əmələ gəlir ki, bu zaman qidalanma dayanır. Pup mərhələsi 20-30°C temperaturda 7-14 gün davam edə bilər. Optimal temperaturda (30°C) zərərvericinin bir nəslinin inkişafı 15 gün müddətində tamamlanır.
Bitkinin həm cavan, həm də yaşlı yarpaqları zərəvericinin açdığı çoxsaylı lağımlar səbəbindən ciddi ziyan görə bilər. Belə ki, Floridada kərəviz bitkisində, Argentinada isə yoncada 80%-ə qədər məhsul itkisi qeydə alınıb. Ümumlikdə bitkilərdə 10%-dən 100%-ə qədər məhsul itkisi mümkündür. Məsələn, şitil mərhələsində bu zərərvericiyə məruz qalan və ciddi şəkildə ziyan görən balqabaq bitkisi tamamilə məhv ola bilər.
Oxşar xəbərlər

12 May - Beynəlxalq Bitki Sağlamlığı Günüdür
12 May - Beynəlxalq Bitki Sağlamlığı Günüdür. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən elan edilən bu günün məqsədi bitki sağlamlığının qorunmasının qlobal miqyasda əhəmiyyətini vurğulamaq və bu sahədə ictimaiyyəti maarifləndirməkdir. Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi tərəfindən ölkəmizdə bitki sağlamlığının qorunması, həmçinin xəstəliklərin, zərərvericilərin vaxtında aşkarlanaraq onlara qarşı effektiv mübarizə tədbirlərinin görülməsi məqsədilə mütəmadi tədbirlər həyata keçirilir. Qida zəncirinin əsas elementlərindən olan bitki sağlamlığı sahəsində hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi istiqamətində AQTA tərəfindən yeni “Bitki sağlamlığı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanun layihəsi hazırlanıb. Qanun layihəsinin məqsədləri əsasəsn bitki xəstəliklərinə qarşı mübarizə metodlarını daha da təkmilləşdirmək, pestisidlərin, aqrokimyəvi maddələrin düzgün istifadəsini nəzarət altına almaq, kənd təsərrüfatı məhsullarının beynəlxalq tələblərə uyğunluğunu təmin etməkdir. Həmçinin bitki sağlamlığının təmin olunmasında Azərbaycan Qida Təhlükəsizlyi İnstitutunun ixtisaslaşmış laboratoriyaları xüsusi rola malikdir. Mərkəzi Fitosanitar Laboratoriyasında entomoloji, herboloji, fitohelmintoloji, mikoloji, bakterioloji və virusoloji ekspertizalar aparılır. Kompleks Tədqiqatlar Laboratoriyasında beynəlxalq metodlardan istifadə edilərək, pestisid və aqrokimyəvi maddələrin laboratoriya sınaqları həyata keçirilir. Milli Referens Laboratoriyasında meyvə-tərəvəz məhsullarında pestisidlərin qalıq miqdarları təyin olunur. Eyni zamanda Xaçmaz, Lənkəran və Tovuz Regional Sınaq Laboratoriyalarında bitki xəstəliklərinin aşkar olunması istiqamətində ən müasir laborator sınaqlar həyata keçirir. Eləcə də fitosanitar sahədə nəzarətin daha da gücləndirilməsi və işin səmərəli təşkili məqsədilə Səyyar Fitosanitar Laboratoriya fəaliyyət göstərir.

Bitki sağlamlığının qorunması istiqamətində tədbirlər davam etdirilir
Karantin tətbiq edilən, o cümlədən potensial təhlükəli zərərli orqanizmlərdən qorumaq və onların mənbələrini vaxtında aşkarlamaq məqsədilə karantin nəzarətində olan materiallarda müntəzəm olaraq müşahidələrin aparılması, fitosanitar ekspertizaların keçirilməsi və profilaktik tədbirlərin görülməsi istiqamətində Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin müfəttişləri tərəfindən fitosanitar monitorinqlər davam etdirilir. Milli Monitorinq Planı çərçivəsində Agentliyin Şəki-Zaqatala regional bölməsinin əməkdaşları tərəfindən ilkin istehsal təsərrüfatlarında keçirilmiş fitosanitar monitorinqlər zamanı simptomlu bitki hissələrindən nümunələr götürülərək laborator müayinələrə cəlb edilib. Müayinələr nəticəsində Şəki rayonunun Öryət və Çeşməli kəndləri ərazisində yerləşən tumlu-çəyirdəkli meyvə bağlarında karantin tətbiq edilən göbələk mənşəli Qonur monilioz çürümə xəstəliyi aşkarlanıb. Monitorinq zamanı həmçinin bağçılıq təsərrüfatlarında Qəhvəyi mərmər bağacığı, Şaftalı meyvəyeyəni, Qərb çiçək tripsi və Şərq meyvəyeyəni kimi karantin tətbiq edilən zərərvericilərin mövcudluğunu müəyyənləşdirmək məqsədilə feromon tələlər asılıb. Sahə aqronomu və texniki işçilərlə söhbətlər aparılıb, zərərvericilərlə mübarizə üsulları əks olunan maarifləndirici çap materialları paylanıb. Eyni zamanda təsərrüfat sahiblərinə və işçilərə pestisid və aqrokimyəvi maddələrin saxlanması, daşınması, tətbiq reqlamenti, o cümlədən istifadəsi zamanı təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunması barədə tövsiyələr verilib.

AQTA ilə Səudiyyə Ərəbistanının Ətraf Mühit, Su və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb
Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının paytaxtı Ər-Riyad şəhərində Azərbaycan Hökuməti ilə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı Hökuməti arasında iqtisadiyyat, ticarət, investisiya, texnologiya, mədəniyyət, idman və gənclər sahələrində əməkdaşlığa dair Müştərək Komissiyanın 8-ci iclası keçirilib.